Van symptoom naar systeem, hoe je patronen herkent in verzuimverhalen

Wat cijfers je niet vertellen

Verzuimcijfers zijn objectief. Ze tellen dagen, procenten en frequentie. Wat ze niet kunnen: verhalen naast elkaar leggen. Voor een dashboard is de projectleider met slaapproblemen een geval op zichzelf. De teamlead met spanningsklachten ook. De medewerker die alleen nog voor het weekend werkt komt niet eens in beeld, want die valt nog niet uit.

Los van elkaar lijken deze mensen niets met elkaar te maken hebben. Andere klachten, andere gesprekken, andere behandelingen. In de cijfers is het drie keer één.

In de spreekkamer is het één keer drie.

Waarom je het pas ziet als je de tijd hebt

Bij een gemiddelde arbodienst zit je met een halfuur per consult in een productiemolen. Je hoort iemand aan, je registreert de klacht, je schrijft je advies en door naar de volgende. Er is geen ruimte om verhalen naast elkaar te leggen, laat staan om terug te bladeren.

Bij ons werkt het anders. Doordat ik langer met mensen kan zitten, hoor ik niet alleen wat er is, maar ook waar het vandaan komt. En omdat ik vaak weer met dezelfde organisatie werk, herken ik het als het tweede of derde keer voorbijkomt. Dat is geen speciale gave. Dat is aandacht en tijd, meer niet.

Hoe zo’n patroon eruitziet

Als op één afdeling drie mensen slecht slapen, is dat een toeval. Als er ook nog twee zijn met hoofdpijn en één met een korte lont, wordt het iets anders. En als je in de gesprekken hoort dat ze alle zes onduidelijke prioriteiten noemen, een teamleider die zelf overspoeld is, of een reorganisatie die er nog steeds boven hangt, dan heb je geen zes losse gevallen meer. Dan heb je één organisatieprobleem dat zich op zes manieren uit.

Individuele klachten zijn dan symptomen. Het systeem is de patiënt.

Wat ik daarmee doe

Als ik zo’n patroon oppik, houd ik het niet voor mezelf. Ik ga naar HR, en soms samen met HR naar de leidinggevende of directie. Zonder namen, wel met wat ik zie. “Ik heb de afgelopen maanden zes mensen uit team X gesproken. Vijf van hen noemen onduidelijke prioriteiten, drie noemen jullie teamleider die zichzelf voorbij loopt. Wat gebeurt daar?”

Vaak weet HR het al, maar durft het niet hardop te noemen. Of denkt dat het bij één persoon hoort. Als een bedrijfsarts het op tafel legt, ontstaat er ruimte om het als organisatievraag te behandelen. En dan kun je iets doen dat groter is dan zes losse verzuimbegeleidingen.

Voor collega-bedrijfsartsen

Kijk eens in je eigen dossiers naar de mensen die je de afgelopen maanden hebt gezien. Niet per persoon, maar per organisatie of per afdeling. Zie je verschillende klachten die toch een gemene deler hebben? Dat is waar je vak begint. Niet bij de individuele diagnose, maar bij het verhaal dat achter drie diagnoses samen zit.

Dat kost tijd die er in een productiemolen niet is. Maar het is precies dit werk waarvoor je bedrijfsarts bent geworden.

Voor HR

Vraag je bedrijfsarts niet alleen naar individuele dossiers, maar ook naar patronen. Niet “hoeveel mensen zijn er uitgevallen?”, maar “wat zie je in de spreekkamer wat wij vanuit onze rol niet zien?” Een goede bedrijfsarts heeft altijd een antwoord op die vraag. Als je nooit een antwoord krijgt, zit er iets in de manier van werken dat het onmogelijk maakt.

Wat je meeneemt

Negentig procent van wat ik zie gaat niet over mensen die ziek zijn. Het gaat over mensen die vastlopen in een systeem dat schuurt. Dat is geen medisch probleem. Het is een organisatiesignaal dat toevallig in de spreekkamer landt.

Wie dat signaal serieus neemt, komt eerder in actie dan wie op de verzuimcijfers wacht.

Wil je verkennen wat een bedrijfsarts in jouw organisatie signaleert? Neem contact op voor een verkennend gesprek.